Historie deel 1



Stefanus (1760-1865) en Schuring (1865-1891)
   

In de Groninger Veenkoloniën en de Stad Groningen hebben vele leerlooierijen gestaan. Zij werden gesticht in een gebied, waar om de stad het veeteeltbedrijf werd uitgeoefend en in de Veenkoloniën het gemengde boerenbedrijf was ontstaan. Schoon water was er voldoende te vinden. Het merendeel produceerde leder voor de schoenmakerijen.

Met de opkomst van de industrie in deze streken na 1860 is een enkele leerlooierij overgegaan tot lederproductie voor industriële doeleinden, de drijfriemen. Verder was de handel in en de verwerking van leder niet onaanzienlijk. Op de duur produceerden de overgebleven leerlooierijen geen leder meer, omdat nylon en rubber betere en minder bewerkelijke vervangingsproducten bleken te zijn. Deze ontwikkeling viel pas na 1950 te constateren.

Voor zover bekend is het laatste leder voor industriële doeleinden omstreeks 1960 in deze regio vervaardigd. Overigens werden de drijfriemen niet van de huis van het Hollandse rund gemaakt, maar van het geïmporteerde Amerikaanse rund, speciaal de buffel. Het Hollandse rundleder bleek niet zo geschikt voor riemen.



De lederen drijfriemen werden o.a. in de aardappelmeel- en strokartonindustrie en de houtzagerijen gebruikt. Nu zijn deze door de nylon- en rubberdrijfriemen vervangen.

In oude tijden bestond een leerlooierij uit een schuur met daarin en daarbuiten de kuipen. Het hele looiproces was verspreid over de kuipen. In de schuur werd het leder afgewerkt en tot een bepaald product verwerkt. In het bij de schuur staande woonhuis was veelal de winkel en het kantoor ondergebracht.

Met de invoering van de elektriciteit en de machines verloren de kuipen een deel van hun functie. Een aantal behandelingen van de huis kon door roterende kuipen worden verricht. Nieuwe machines namen veel handwerk over. Een looierij kon uitgroeien tot een ware fabriek.
Over omvang en vermogenspositie van een leerlooierij is weinig bekend. Enkele 19de eeuwse belastingen verschaffen enige informatie. Kuipen en knechten waren waardebepalende elementen. Aangezien leerlooierijen familiebedrijven waren, was het bedrijfsvermogen teven het familievermogen. Een enkel bewaard gebleven administratie of inventaris van een leerlooierij kan ons iets  over de omvang en waarde vertellen.

Stefanus (1760-1865)


De vermoedelijk oudste leerlooierij moet omstreeks 1760 aan het Boven Westerdiep in Veendam door Jan Harms Stefanus zijn gesticht. Deze zal uit een kleine schuur met een aantal kuipen hebben bestaan. Het leder produceerde hij voor zijn schoenmakerij. Hij was leerlooier en schoenmaker. Aldus is gebleken uit een inventarisatie van al zijn goederen, opgemaakt na zijn overlijden in 1788. Behalve eigenaar van een huis en een tuin en een looischuur was hij eigenaar van enige stukken land aan het Boven Westerdiep en verhuurder van een praamschip.

Zijn vermogen had een waarde van ruim 2000 gulden. Zijn zoon Harm Jans Stefanus zette in 1788 het leertouwers- of leerlooiersbedrijf op dezelfde voet voort. In 1815 verplaatste hij het bedrijf naar een ander deel van het Boven Westerdiep. Op 31 januari 1815 kocht hij als 'meester leerloijer' in Veendam van Bernardus Kardas, pastoor te Kleinemeer onder Hoogezand en consorten, een huis met twee tuinen, een schuurtje en plusminus 3,5 hectare bouw- en weideland, alles aan het Boven Westerdiep 926 wegzijde te Veendam voor 2000 gulden. Dat schuurtje werd de looischuur of leerlooierij van Stefanus. In 1830 bijvoorbeeld was de leerlooierij van Stefanus een bedrijf met 11 kuipen en 1-3 knechten. Ook Harm J. Stefanus was praamverhuurder en eigenaar van ruim 10 hectare bouw- en weideland. In 1860 overleed hij en werd opgevolgd door zijn zoon Jan Harms Stefanus.

Hij erfde 'een huis met afzonderlijke schuur, zijnde de looierij, tuin en afzonderlijke tuin daarachter en boomgaard met nog een huis en tuin, alles aan het Boven Westerdiep wegzijde in Veendam, tevens plusminus 6 hectare groen- en bouwland gelegen tegenover de looierij aan het Boven Westerdiep landzijde mede aldaar'.

In deze periode had de leerlooierij van Stefanus 16 kuipen in bedrijf. Jan H. Stefanus heeft slechts vijf jaar het bedrijf uitgeoefend, toen hij de boerderij aan Jan Schuring verkocht. Hij ging rentenieren. Met zijn enige zoon Harm, die landbouwer aan het Boven Westerdiep landzijde was, nam hij indirect nog deel aan het landbouwbedrijf. Zij behoorden tot de kleine groep welgestelden van Veendam. Het familievermogen werd op ruim 150.000 gulden geschat. Met het overlijden van Harm Stefanus in 1929 is deze familie uitgestorven.

Schuring (1865-1891)

Op 30 november 1865 verkocht Jan H. Stefanus aan Jan Schuring, leerlooier te Oude Pekela, 'een huis met afzonderlijke schuur, zijnde de leerlooierij, tuin en een afzonderlijke tuin met boomgaard, met daarachter een kamp groenland, alles groot ruim 1 hectare en gelegen aan het Boven Westerdiep 926 wegzijde in Veendam voor 5000 gulden'. Op voornoemde datum huwde Jan Schuring de enige dochter van Jan Stefanus, Grietje. Zij gingen bij de leerlooierij wonen.

De leerlooierij van Schuring ging van start met 18 looikuipen en 1-9 knechten. Jan Schuring was ook koopman en winkelier in lederproducten. In 1866 overleed Grietje Stefanus. Twee jaren later hertrouwde Jan Schuring met Jandina Hoetjer, wier beide broers in 1868 vlak tegenover de de looierij van Schuring de leerlooierij van Hoetjer en Koops hadden gesticht.

De oorzaak van de opheffing van de leerlooierij van Schuring is vermoedelijk geweest het feit, dat Jan Schuring na 1885 ziek werd, aan welke gevolgen hij in 1891 is overleden; en dat zijn beide zonen Alerte en Gerrit andere interesses hadden. Nadat zij met hun moeder de weduwe Jandina Schuring-Hoetjer en hun beide zusters Geerdina en Jantina in 1899 naar Rotterdam vertrokken, beginnen zij daar een zaak in scheepsvictualiën aan de Boompjes.

In 1890 verkocht Jan Schuring een groot gedeelte van de inventaris en producten van de looierij, zoals gereedschappen, het zoolleder, het zwarte overleder en het tuigleder. Omstreeks 1899 werd de leerlooierij met annexen door de erven Jan Schuring verkocht.